Home / Innovatieve aanpak / Grensverleggende samenwerking
Samenwerkingspartners bij het inschuiven van het viaduct A2/A79 bij Kruisdonk. © Robert Lambrix

Grensverleggende samenwerking

Best for project. Best for city. Best for region. Dat waren de motto’s die centraal stonden in de intensieve samenwerking tussen de publieke partijen en marktpartijen van A2 Maastricht. Er werd gewerkt volgens het ‘Maastrichtse Model’. Alle partners lieten hun eigen (deel)belangen los en investeerden als aandeelhouders in het gemeenschappelijk belang van het project.

Het A2 Maastricht Model

Het A2 Maastricht Model staat voor een intensieve samenwerking tussen opdrachtgever (publieke partijen) en opdrachtnemer (marktpartijen). Dat gebeurde al vanaf het begin, toen marktpartijen werden betrokken om samen met de overheid plannen te ontwikkelen. Om zo tot de beste totaaloplossing voor stad en snelweg te komen. Ook tijdens de hele uitvoeringsperiode stond de Best for Project-gedachte centraal: samen toewerken naar het beste resultaat. Projectbureau A2 Maastricht en Avenue2 zaten zelfs in hetzelfde kantoorgebouw bij voetbalstadion Geusselt, elk op een eigen verdieping. Er was wekelijks overleg tussen de directies en managers. Naar de werkvloer werd een sfeer van rust, toewijding en vertrouwen uitgestraald. Zo bleef iedereen steeds samenwerken aan één doel. De gezamenlijke aanpak werd bovendien consequent doorgetrokken in de communicatie over A2 Maastricht, door te werken met één gezamenlijk communicatieteam van opdrachtgever en opdrachtnemer.

Communicatie en Omgevingsmanagement

A2 Maastricht werkte met één gezamenlijk team Communicatie en Omgevingsmanagement van projectbureau A2 Maastricht (opdrachtgever) en Avenue2 (opdrachtnemer). Over alle activiteiten werd integraal gecommuniceerd en ook de woordvoering gebeurde centraal. Immers: de buitenwereld’ heeft geen boodschap aan contractbepalingen of onderlinge afspraken, maar wil zo snel en helder mogelijk weten wanneer wat waar gaat gebeuren en met welke impact. Dat kan alleen bereikt worden door de ‘wij-versus-zij-gedachte’ aan de kant te schuiven. Zowel intern, als extern. Gezamenlijke communicatie betekende ook openheid van opdrachtnemer naar opdrachtgever. En andersom. Zowel in goede als in slechte tijden.

Louis Prompers.jpg

"Een project is zo goed als de kwaliteit van de samenwerking. Je moet elkaars belangen respecteren en ze niet laten concurreren met elkaar."

Lees het interview met Louis Prompers over wat van A2 Maastricht een succes maakte. 

Opdrachtgevers: vier partijen

Aan opdrachtgeverskant waren er vier aandeelhouders, die samenwerkten in het Projectbureau A2 Maastricht en in de Stuurgroep A2 Maastricht:

  • Rijkswaterstaat (ministerie van Infrastructuur en Milieu): als beheerder van de snelweg A2;
  • Gemeente Maastricht: vanwege de grote betekenis van de N2/A2 voor de stad;
  • Gemeente Meerssen: vanwege de verknoping van de A2/A79 en de ontsluiting van bedrijventerrein Beatrixhaven;
  • Provincie Limburg: vanwege de ontsluiting van Beatrixhaven en de regionale woningbouwopgave.

De grensverleggende samenwerking tussen deze partners werd in 2006 contractueel vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst.

Opdrachtnemer: Avenue2

Aan de opdrachtnemerskant waren er twee aandeelhouders, die samen het consortium Avenue2 vormden:

  • Ballast Nedam: Ballast Nedam Infra en Ballast Nedam Ontwikkelingsmaatschappij; 
  • Strukton: Strukton Betonbouw en Strukton Bouw & Vastgoed.

Avenue2 ontwierp het winnende plan de Groene Loper én voerde het uit. Aanvankelijk werkten Ballast Nedam en Strukton samen aan de uitvoering van de infrastructurele werkzaamheden. Dat veranderde in 2015, toen nieuwe afspraken werden gemaakt over het aandeel van beide partijen in het project. Vanaf 30 juni 2015 is Strukton het infrastructurele deel alleen gaan afbouwen, zonder Ballast Nedam. Ballast Nedam neemt de vastgoedontwikkeling langs de Groene Loper op zich, zonder Strukton. Aanleiding voor de nieuwe taakverdeling waren de flinke verliezen van beide partijen op hun infrastucturele projecten.  

Financiële problemen bij Avenue2

In het voorjaar van 2015 werd duidelijk dat de twee partners in Avenue2, Ballast Nedam en Strukton, flinke verliezen leden op hun infrastructurele projecten. Verreweg het grootst waren deze in het project MaVa (Maasvlakte-Vaanplein) rond de A15 in Rotterdam, dat de twee bouwers net als in Maastricht als gezamenlijk bouwconsortium uitvoerden. Ook A2 Maastricht was, alhoewel in veel mindere mate, op dat moment een verliesgevend project.

Nieuwe afspraken over taakverdeling

Strukton kon de financiële problemen dragen, Ballast Nedam raakte door de verliezen en andere problemen op de rand van een faillissement. Een risico voor A2 Maastricht. Strukton en Ballast Nedam waren aansprakelijk voor elkaars verplichtingen en losten het probleem op door nieuwe afspraken te maken over hun aandeel in het project. Strukton zou met ingang van 30 juni 2015 het infrastructurele deel alleen afbouwen, zonder Ballast Nedam. Dit bedrijf kocht daarvoor zijn 50%-aandeel in het tot dan toe geleden projectverlies af met een betaling aan Strukton. Tweede deel van de afspraak was dat Ballast Nedam na voltooiing van het infrastructurele deel het vastgoedprogramma langs de Groene Loper ontwikkelt. Hieruit heeft Strukton zich teruggetrokken. Ballast Nedam heeft daarvoor het aandeel van Strukton in de gronden langs de Groene Loper overgenomen.

 

Deze ‘boedelscheiding’ was goed voor het project én voor de afzonderlijke partijen, vertelt Olav Padberg, lid van de raad van bestuur van Ballast Nedam: “We konden ons hierdoor voortaan concentreren op datgene waar we sterk in zijn en tevens de risico’s spreiden, omdat we minder afhankelijk werden van elkaar.”

P2131943-F Reen van Beek.JPG
© Reen van Beek

Projectbureau A2 Maastricht

A2 Maastricht is vanuit de opdrachtgevers aangestuurd door het Projectbureau A2 Maastricht, dat in 2003 – nog voor de aanbestedingsfase – werd opgericht. Het projectbureau had een vergaand mandaat om zelfstandig beslissingen te nemen en er werkten hoofdzakelijk mensen vanuit de gemeente Maastricht en Rijkwaterstaat. Waar nodig werden externe expertises ingehuurd. Tussen 2003 en 2009 stond het projectbureau garant voor een goede coördinatie tijdens de fase van de planprocedures en aanbesteding. Vanaf 2010 stond het projectbureau samen met Avenue2 aan de lat voor een goede uitvoering. Het projectbureau zat ook in het Ready to Operate-team (RTO), waarin opdrachtgever, aannemer Avenue2, wegbeheerder Rijkswaterstaat, gemeente Maastricht en de hulpdiensten vanaf eind 2013 samenwerkten om de ingebruikname van de tunnel voor te bereiden. 

9L0A8092.jpg

"Je moet in zo’n project slagvaardig durven te opereren en soms verder durven te gaan dan de processen voorschrijven. In een zelfstandig projectbureau heb je meer speelruimte dan binnen je eigen organisatie."

Lees het interview met Peter Berden en Leo Kuepers over het projectmanagement bij A2 Maastricht.

Stuurgroep A2 Maastricht

In de Stuurgroep A2 Maastricht hadden bestuurders en directeuren van de vier moederorganisaties zitting.  De stuurgroep fungeerde als een 'raad van commissarissen'. Samen hielden ze toezicht op de voortgang van A2 Maastricht en stuurden ze bij waar nodig. Belangrijke ontwikkelingen en beslissingen werden steeds in de stuurgroep besproken en afgestemd.

Risicobeheersing

Op 7 oktober 2009 tekenden het ministerie voor Verkeer en Waterstaat en de gemeente Maastricht (namens de vier opdrachtgevers) met Avenue2 het contract voor de uitvoering van het plan Groene Loper voor A2 Maastricht. Het contract noemde als opleverdatum voor de verkeerskundige onderdelen 16 december 2016. Bijzonder is dat naast het contract ook meteen de beginselen werden vastgesteld van waaruit zou worden samengewerkt.

 

Om de risico’s van het project zo strak mogelijk te beheersen, deelden de directies en managers van Avenue2 en Projectbureau A2 Maastricht tijdens het wekelijks overleg alles met elkaar.  Wat heb je gehoord op de werkvloer? Welke problemen zie je aankomen? Wat kunnen wij doen om jou te helpen? Hoe kunnen we de risico’s pro-actief zodanig beheersen dat iedereen zich er prettig bij voelt, zonder dat dit afbreuk doet aan de wederzijdse verdeling van de verantwoordelijkheden? Hoe kunnen we voorkomen dat de bouw vertraging oploopt, om onnodige kosten te voorkomen? Allemaal vragen die bespreekbaar werden gemaakt, vanuit de Best for Project-gedachte. 

Afspraken vooraf

Van tevoren werden duidelijke afspraken gemaakt over hoe om te gaan met onvoorziene zaken:

  • In de Samenwerkingsovereenkomst was opgenomen dat ingebrachte extra wensen die overduidelijk afkomstig waren van één (overheids)partij ook door die partij worden betaald.
  • Alle partijen (publiek en privaat) droegen risico en spanden zich in om de risico’s pro-actief te beheersen. Daarbij werden de risico’s neergelegd bij de partij die daarvoor vanuit wet- en regelgeving verantwoordelijk was of die er het best mee uit de voeten kon. Zo lag het risico van het stilleggen van de bouw bij bijzondere archeologische vondsten bij de opdrachtgever. Het normale bouwrisico lag bij Avenue2;
  • Voor kleinere, onvoorziene extra werkzaamheden waarvan de aanleiding minder duidelijk was, werd een aparte pot ingericht van € 4 miljoen. Projectbureau en Avenue2 vulden dit ‘weerstandsfonds’ op 50/50-basis uit de eigen potten onvoorzien. Reden hiervoor was het specifieke karakter van A2 Maastricht, waarin gebiedsontwikkeling en infrastructuur werden gecombineerd. Er konden daardoor in de praktijk ‘grijze gevallen’*) ontstaan waarvoor nog geen beproefde oplossingen, laat staan jurisprudentie bestonden. Het ‘weerstandsfonds’ is uiteindelijk volledig opgegaan, door de optelsom van vele kleine uitgaven.

*) Met grijs wordt hier bedoeld werkzaamheden waarvan de primair verantwoordelijke – opdrachtgever of opdrachtnemer – niet direct was aan te wijzen. Door hiervoor een apart fonds in te richten, werden potentiële juridische geschillen in de kiem gesmoord en kon de bouw doorgaan.